Okuma mecmuası
Bu bölümden on alıntılık bir okuma seçkisi. İsterseniz sırayı değiştirebilir veya aynı kişiyle devam edebilirsiniz.
17 kayıt · Selef ve Âlimler
Erdemlerin kendileri, ancak nefislerimizi onların karşıtı olan kusurlardan arındırdıktan sonra elde edilir.
Müellif hemen ardından bu karşıt kusurları kötü bedensel arzular ve hayvanî taşkınlıklar olarak açıklar; bunları erdem sanmanın alışkanlığa dönüştüreceğini belirtir.
Tehzîbü'l-Ahlâk ve Tathîrü'l-A'râk · s. 18 Kaynağı aç
İnsana, insan oluşu bakımından özgü olan ve insanlığını ve erdemlerini tamamlayan fiilleri, güçleri ve melekeleri, düşünme ve ayırt etme gücünün bağlı olduğu iradî işlerdir.
Müellif önce insanın diğer varlıklarla paylaştığı güçleri burada ele almadığını söyler; hedef cümlede insan olmanın özgül fiillerini iradeye, düşünme ve ayırt etme gücüne bağlar.
Tehzîbü'l-Ahlâk ve Tathîrü'l-A'râk · s. 19 Kaynağı aç
İnsanın mutluluğu, insana özgü fiillerin ayırt etme ve düşünüp taşınma gücüne uygun biçimde ondan doğmasıdır.
Bir önceki açıklama her varlığın mutluluğunu kendi özgül fiillerini tam yapmasına bağlar; burada bu ilke insanın ayırt etme ve düşünme yetisine uygulanır.
Tehzîbü'l-Ahlâk ve Tathîrü'l-A'râk · s. 22 Kaynağı aç
Akleden nefsin hareketi ölçülü olup kendi sınırını aşmadığında ve doğru bilgilere yöneldiğinde—yalnızca bilgi sanılan varsayımlara değil, çünkü bunlar gerçekte cehalettir—ondan ilim erdemi doğar; ardından hikmet gelir.
Müellif bunu hayvanî nefsin ölçülü ve akleden nefse bağlı oluşundan iffet ve cömertliğin doğduğu açıklamayla karşılaştırır.
Tehzîbü'l-Ahlâk ve Tathîrü'l-A'râk · s. 24 Kaynağı aç
Hayvanî nefsin hareketi ölçülü olduğunda ve akleden nefse, onun için belirlenen pay konusunda karşı çıkmadan uyduğunda, arzusunun peşinden aşırı biçimde gitmediğinde, bundan iffet erdemi doğar; ardından cömertlik erdemi gelir.
Öncesinde öfkesel ve akleden nefsin güçleri açıklanır; devamındaki sonuç, iffet ve cömertliği hayvanî nefsin akleden nefse dengeli biçimde uymasına bağlar.
Tehzîbü'l-Ahlâk ve Tathîrü'l-A'râk · s. 24 Kaynağı aç
İnsan varlığının amaçlanan gayesine yönelip ona ulaşan kişi, iyi ya da mutlu diye adlandırılmayı hak eder.
Hemen sonraki cümle, bu gayeye engeller yüzünden ulaşamayanı kötü ve bedbaht diye niteler; sonra iyilikleri insanın iradesi ve çabasıyla elde ettikleri olarak tanımlar.
Tehzîbü'l-Ahlâk ve Tathîrü'l-A'râk · s. 19 Kaynağı aç
Böylece her kişi bedenin bir organı gibidir; insanın ayakta kalması bedeninin bütün organlarının eksiksiz olmasına bağlıdır.
Öncesinde ortak mutluluğun insanlar arasında paylaşıldığı ve herkesin diğerlerinin yardımıyla insanî yetkinliğe katkı sağladığı söylenir; bu cümle karşılıklı bağımlılığı beden benzetmesiyle anlatır.
Tehzîbü'l-Ahlâk ve Tathîrü'l-A'râk · s. 23 Kaynağı aç
Öfkesel nefsin hareketi ölçülü olup akleden nefsin onun için belirlediğine uyduğunda, vakitsiz harekete geçmediğinde ve gerektiğinden fazla hararetlenmediğinde, bundan hilm erdemi doğar; ardından cesaret erdemi gelir.
Müellif öfkesel kuvveti dengeleyen ölçülülüğün önce hilm, sonra cesaret erdemini doğurduğunu; bunların uyumunun da adalete bağlandığını anlatır.
Tehzîbü'l-Ahlâk ve Tathîrü'l-A'râk · s. 24 Kaynağı aç
İradî fiillerde iyilik ve kötülük, ya daha üstün olanı seçip uygulamakla ya da daha aşağı olanı seçip ona yönelmekle belirir.
Müellif önce mutluluk ve bedbahtlık türlerini topluca açıklar; bu sonuç cümlesi iradeli fiillerin iyi veya kötü oluşunu tercihe bağlar.
Tehzîbü'l-Ahlâk ve Tathîrü'l-A'râk · s. 22 Kaynağı aç
İnsan, diğer bütün varlıklar arasında, başkasının paylaşmadığı kendine özgü bir fiile sahiptir; bu fiil, ayırt edip düşünüp taşınan gücünden doğar.
Yazar varlıkların her birinin kendine özgü bir yetkinliği ve fiili olduğunu örneklerle anlattıktan sonra insanın özgül fiilini ayırt etme ve düşünme gücüne bağlar.
Tehzîbü'l-Ahlâk ve Tathîrü'l-A'râk · s. 20 Kaynağı aç
Kaynak özeti her alıntının altında, ilgili kayıt bağlantısıyla birlikte yer alır.