Bir şeyin üstünlüğü ancak meyvesi ve faydasıyla anlaşılır.

Söz sahibi: İbnü’l-Cevzî

Selef ve Âlimler

Bir şeyin üstünlüğü ancak meyvesi ve faydasıyla anlaşılır. Aklın meyvesini ve faydasını şöyle tanımış bulunuyorum: Akıl, Allah’ı gösteren, O’na itaati ve buyruğunu yerine getirmeyi emreden; peygamberlerin mucizelerini doğrulayan ve onlara itaati emreden; sonuçları sezip onlardan ibret almayı, onları gözetmeyi ve maslahatlarının gereğine göre davranmayı sağlayan; hevâya karşı koyup onun taşkınlığını kıran; ince ve kapalı meseleleri kavrayan; yaratılmışlardan yararlanmayı düzenleyip onları hizmete koşan; erdemleri teşvik edip rezillikleri yasaklayan; tedbirliliğin bağını sağlamlaştırıp azmin dayanağını güçlendiren; güzelleştireni elde edip çirkinleştireni uzaklaştırandır. Akla kendi hâkimiyeti tanındığında, o arzunun taşkınlıklarını tutsak eder ve onları yasak sınırlarının içinde hapseder. Bu nitelikler bile aklın üstünlüğünü göstermeye yeter. Hevânın akla galip gelmesine izin verilmemelidir; çünkü hevâ aklın düşmanıdır, onu mertebesinden düşürür ve derecesinden indirir. Hevâya hükmeden akıl mahkûm kılınmamalı; dizgini tutarken dizginlenen, kendisine uyulurken başkasına uyan hâle getirilmemelidir. Aklın görüşüne başvurmanın acılığına sabreden, sonunda dileklerinin tatlı meyvesini devşirir.