On yedinci yol, insanda birbirine zıt iki çekim bulunduğunu ve sınanmasının bu iki çekim…

Söz sahibi: İbn Kayyim

Selef ve Âlimler

On yedinci yol, insanda birbirine zıt iki çekim bulunduğunu ve sınanmasının bu iki çekim arasında yaşandığını bilmektir: Biri onu “yüce topluluğa”, İlliyyîn ehline çeker; diğeri onu aşağıların aşağısına çeker. Yüce çekime her uyduğunda bir derece yükselir ve sonunda kendisine uygun yüce makama ulaşır; aşağı çekime her uyduğunda bir derece iner ve sonunda Siccîn’deki yerine varır. Yüce toplulukla mı yoksa aşağıdakilerle mi olduğunu anlamak isteyen, bu dünyada ruhunun nerede bulunduğuna baksın. Ruh bedenden ayrılınca dünyada kendisine çekildiği toplulukla olur; çünkü o topluluk ruha daha layıktır. İnsan tabiatı, aklı ve karşılığını göreceği ameller bakımından sevdiğiyle beraberdir; bir şeye gönülden önem veren herkes tabiatı gereği ona ve onun ehline çekilir. “Her insan kendine uygun olana yönelir.” Yüce Allah da “De ki: Herkes kendi eğilimine göre davranır” buyurmuştur [İsrâ 17:84]. Yüce nefisler özleri, gayretleri ve amelleriyle yukarıya; aşağılık nefisler ise aşağıya çekilir.

On yedinci madde, kişinin ölümden sonra hangi topluluğa katılacağını bu dünyadaki yönelişi ve bağlılığıyla ilişkilendirir; çekim metaforunu ruh, sevgi, ilgi, özdeyiş ve İsrâ 17:84 ile açıklar.