İkinci tür, kişinin başka insanlar yüzünden uğradığı zarardır.

Söz sahibi: İbn Kayyim

Selef ve Âlimler

İkinci tür, kişinin başka insanlar yüzünden uğradığı zarardır. Önceki mertebeler buna da uygulanır ve bunlara dört mertebe daha eklenir: Birincisi af ve bağışlama; ikincisi, içten öç alma ve intikam arzusunu söküp atmak, haksızlığı sürekli hatırlamanın ve onun sıkıntısıyla daralmanın acısından kurtulmaktır. Üçüncüsü kaderi görmektir: Sana bu eziyeti ulaştırması bakımından o kişi zalim olsa da, bunu senin hakkında takdir edip bu zalimin eliyle meydana getiren zalim değildir. İnsanların eziyetini gidermeye güç yetirilememesi bakımından o, sıcağa ve soğuğa benzer. Sıcağın ve soğuğun eziyetinden öfkelenen sağduyulu davranmamış olur. Yolları ve sebepleri farklı olsa da her şey kaderle gerçekleşir. Dördüncüsü, kötülük edene iyilik etmek ve onun kötülüğüne senin iyiliğinle karşılık vermektir. Bu mertebede öyle fayda ve maslahatlar vardır ki onları Allah’tan başkası bilmez. Kul bu yüksek mertebeyi kaçırırsa, kendisi için en aşağı ve en değersiz mertebelere razı olmasın.

İnsan kaynaklı zararda önceki mertebelere dört ek tutum ekler: af, intikam arzusunu bırakmak, kaderi görmek ve kötülüğe iyilikle karşılık vermek. İlk cümle önceki sayfadaki dört mertebeye atıf yaptığından tam sayfa bağlamı tutuldu.